Alle diensten waarin Ds. D. Heemskerk voorging in de Hersteld
Hervormde Gemeente Ouddorp. Luister de preken terug en lees ze na; in deze
diensten zijn samen 25 feitelijke fouten gevonden.
Fouten in preken van Ds. D. Heemskerk
25
Elke fout is grondig nagelopen en onderbouwd met een bron: de
Statenvertaling voor bijbelteksten, gangbare naslagwerken voor andere feiten.
“Waarvan de Zaligmaker gezegd heeft in het Nieuwe Testament.”
Claim
De spreker schrijft de uitspraak dat het vijfde gebod 'het eerste gebod met een belofte' is toe aan de Zaligmaker, maar de evangeliën bevatten die uitspraak niet.
Correctie
De apostel Paulus schrijft dit in zijn brief aan de Efeziërs: 'Eert uw vader en moeder (hetwelk het eerste gebod is met een belofte)'.
Bij de keuze die David na de volkstelling voorgelegd kreeg, ging het niet om zeven maanden vervolging door zijn vijanden.
Correctie
David moest kiezen uit hongersnood, drie maanden vluchten voor zijn vijanden, of drie dagen pest. Over de duur van de hongersnood verschillen de teksten: 2 Samuël 24 spreekt van zeven jaar, 1 Kronieken 21 van drie jaar. De 'zeven' hoort dus bij de hongersnood en niet bij de vervolging.
“Calvin heeft nog de bedoeling gehad om het elke zondag te houden. Dat heeft hij maar korte tijd gedaan.”
Claim
De spreker zegt dat Calvijn het avondmaal een korte tijd elke zondag heeft gevierd. Calvijn wilde dat wel, maar heeft het nooit ingevoerd.
Correctie
Calvijn stelde in 1537 een wekelijkse, en daarna een maandelijkse viering voor. De stadsraad van Genève besloot tot vier keer per jaar. In Straatsburg vierde Calvijn het avondmaal maandelijks. Hij bleef de wekelijkse viering 'het beste' noemen, maar heeft die in de praktijk niet gehad.
“Wat op de Bijbel na het meest gelezen boek ter wereld is.”
Claim
Dat De Christenreis na de Bijbel het meest gelezen boek ter wereld is, valt niet te bewijzen. Naslagwerken zeggen alleen dat het een van de meest vertaalde en meest gelezen boeken is.
Correctie
Naslagwerken noemen The Pilgrim's Progress een van de meest verspreide en meest vertaalde boeken uit de Engelse literatuur, vertaald in meer dan 200 talen. Dat het 'op de Bijbel na het meest gelezen boek' is, is een vaak herhaalde bewering zonder bron.
Bron
Encyclopaedia Britannica, lemma 'The Pilgrim's Progress'
“Vriend, waartoe zijt gier, dan staat er en hij verstomde.”
Claim
De spreker legt de woorden 'Vriend, waartoe zijt gij hier?' in de mond van de koning tegenover de man zonder bruiloftskleed. Die woorden zegt Jezus in werkelijkheid tegen Judas bij de gevangenneming.
Correctie
Tegen de man zonder bruiloftskleed zegt de koning: 'Vriend, hoe zijt gij hier ingekomen, niet hebbende een bruiloftskleed? En hij verstomde.' (Matth. 22:12). 'Vriend, waartoe zijt gij hier?' zegt Jezus tegen Judas (Matth. 26:50).
“Dan kunt u terecht in de schrift van vijf, zesduizend jaar terug.”
Claim
De Schrift is als geschreven tekst niet vijf- tot zesduizend jaar oud. Dat is ook niet zo als je uitgaat van de vroegste traditionele datering.
Correctie
Traditioneel dateert men de oudste Bijbelboeken, de boeken van Mozes, rond 1450–1400 v.Chr., dus ongeveer 3400–3500 jaar geleden. De uitdrukking 'droefheid naar God' komt uit 2 Korinthe 7:10 en is ongeveer 1950 jaar oud. Met vijf- tot zesduizend jaar wordt hooguit bedoeld hoe ver de gebeurtenissen teruggaan waarover de Schrift vertelt, bijvoorbeeld de schepping. Het gaat dan niet om de ouderdom van de tekst zelf.
Bron
2 Korinthe 7:10; gangbare (ook conservatieve) dateringen van de Pentateuch in Bijbelse inleidingen, bijv. Statenvertaling-kanttekeningen / Bijbelse encyclopedieën
Volgens de volgende zin ('400 jaar geleden') leefde en schreef Bunyan vier eeuwen geleden. In werkelijkheid is dat ongeveer 340 tot 370 jaar geleden.
Correctie
John Bunyan leefde van 1628 tot 1688. Zijn belangrijkste werken, 'Grace Abounding' (1666) en 'The Pilgrim's Progress' (1678), verschenen ongeveer 350 jaar voor deze preek (2026). 'Ruim driehonderd jaar geleden' was juister geweest.
Bron
Oxford Dictionary of National Biography, lemma 'Bunyan, John (bap. 1628, d. 1688)'
De preek zegt dat de arts Lukas bij de vergaderde discipelen in de opperzaal was. Handelingen 1:13-14 noemt hem daar niet, en hij behoorde niet tot de twaalf apostelen.
Correctie
Lukas wordt nergens genoemd onder de discipelen in de opperzaal. In het Nieuwe Testament komt hij pas later voor, als reisgenoot van Paulus. Dat hij 'de geliefde medicijnmeester' was, klopt wel. Dat hij bij deze vergadering aanwezig was, steunt hooguit op latere, onzekere tradities.
Bron
Handelingen 1:13-14; Kolossenzen 4:14; Lukas 1:1-3 (Lukas geen ooggetuige van het begin)
Boanerges is geen persoon van wie Jacobus en Johannes zonen zijn. Het woord zelf betekent al 'zonen des donders'.
Correctie
Jezus gaf Jacobus en Johannes de bijnaam 'Boanerges', wat 'zonen des donders' betekent. 'Zonen van Boanerges' is dus onjuist. Dezelfde vergissing komt terug op 1:16:25 ('de zonen van Boernerges').
Bron
Markus 3:17 (SV: 'Boanerges, hetwelk is, zonen des donders')
“Galileers, dat waren mensen uit het over-Jordaanse.”
Claim
Galilea lag niet in het Overjordaanse. Het gebied lag ten westen van de Jordaan en het Meer van Galilea.
Correctie
Galilea is het noordelijke deel van het land ten westen van de Jordaan. Het Overjordaanse (Perea, Gilead, Bashan) ligt ten oosten van de rivier. Jesaja 9:1 en Mattheüs 4:15 noemen 'over de Jordaan' en 'Galilea der heidenen' in één adem, maar dat zijn twee aparte gebieden.
Bron
Jesaja 9:1; Mattheüs 4:15; gangbare Bijbelse atlassen (bijv. Bosatlas van de Bijbel, Oxford Bible Atlas)
De waarschuwing voor valse christussen die zelfs de uitverkorenen zouden verleiden 'indien het mogelijk ware' staat niet in Markus 13:12. Dat vers gaat over een broeder die zijn broeder ter dood overlevert. De spreker noemt deze vindplaats twee keer (ook om 1:00:31).
Correctie
De parallel van Mattheüs 24:24 in Markus is Markus 13:22: 'Want er zullen valse christussen en valse profeten opstaan, en zullen tekenen en wonderen doen, om (indien het mogelijk ware) ook de uitverkorenen te verleiden.'
Bron
Markus 13:12 en 13:22; Mattheüs 24:24 (Statenvertaling)
De spreker brengt de reeks 'verordineerd – geroepen – gerechtvaardigd – geheiligd – verheerlijkt' als een letterlijke Schrifttekst ('dat staat ook zo in de schrift geschreven'), maar die tekst bevat de schakel 'geheiligd' niet.
Correctie
Romeinen 8:30 luidt: 'En die Hij tevoren verordineerd heeft, deze heeft Hij ook geroepen; en die Hij geroepen heeft, deze heeft Hij ook gerechtvaardigd; en die Hij gerechtvaardigd heeft, deze heeft Hij ook verheerlijkt.' De schakel 'geheiligd' komt in de tekst niet voor.
Het boek Job zegt nergens dat Jobs vrouw bij hem wegliep.
Correctie
Volgens het boek Job bleef zijn vrouw bij hem. Ze zegt tegen hem dat hij God moet vloeken en sterven (Job 2:9–10). Later klaagt Job dat zijn adem haar vreemd is (Job 19:17), dus dat ze van hem walgt. Van weglopen is geen sprake.
“Toen de zeer godvrezende dominee Jodokus van Lodestein in Utrecht rond 1630, 1640 predikant werd.”
Claim
Jodocus van Lodenstein werd niet rond 1630–1640 predikant in Utrecht.
Correctie
Lodenstein werd in 1620 geboren. Hij was predikant in Zoetermeer (vanaf 1644) en in Sluis (vanaf 1650), en daarna in Utrecht van 1653 tot zijn dood in 1677. Rond 1630 was hij nog een kind.
Bron
Biografisch Lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme, lemma 'Lodenstein, Jodocus van'; Biografisch Woordenboek van Nederland
“In zijn algemeenheid gesproken en gedachtig aan de Heidelbergse katechismesvraag en antwoord 115, dus waar de kenmerken gegeven worden van de avondmaalsgang.”
Claim
In vraag en antwoord 115 van de Heidelbergse Catechismus staan niet de kenmerken van wie aan het avondmaal mag gaan.
Correctie
Die kenmerken staan in vraag en antwoord 81 (zondag 30): 'Welke mensen zullen tot de tafel des Heeren komen?' Vraag 115 (zondag 44) gaat over de vraag waarom God de tien geboden zo scherp laat prediken. Die vraag past wel bij het onderwerp wetsprediking, maar geeft geen kenmerken van avondmaalgangers.
De Bijbel noemt nergens hoe oud David was toen hij tegen Goliath streed. De leeftijd van twintig jaar staat dus niet in de tekst.
Correctie
De Schrift noemt David alleen 'een jongeling' (1 Sam. 17:33, 42). Zijn leeftijd staat er niet. Wel staat er dat hij dertig was toen hij koning werd (2 Sam. 5:4). Hoe oud hij bij Goliath was, is een schatting die per uitlegger verschilt.
“De apostel Paulus die spreekt haast u om uw levenswil.”
Claim
De uitspraak 'haast u / behoud u om uws levens wil' wordt aan de apostel Paulus toegeschreven, maar komt niet van hem.
Correctie
De woorden zijn van de engelen tegen Lot bij de verwoesting van Sodom: 'Behoud u om uws levens wil' (Gen. 19:17) en 'Haast u, vlucht derwaarts' (Gen. 19:22). In de brieven van Paulus en in Handelingen staat geen uitspraak van Paulus met deze woorden.
“En Jonathan zegt hier, David, mijn boog en mijn schild en mijn speer.”
Claim
Volgens de Bijbel gaf Jonathan David geen schild en geen speer. Het geschenk vond ook niet plaats toen Saul al herhaaldelijk zijn speer naar David had geworpen en David in het veld verborgen was.
Correctie
Jonathan gaf David zijn mantel, zijn klederen, zijn zwaard, zijn boog en zijn gordel (1 Sam. 18:4). Dat gebeurde direct na de overwinning op Goliath, vóór de eerste speerworp van Saul (1 Sam. 18:10-11). Bij de ontmoeting in het veld (1 Sam. 20) gaf Jonathan David geen wapens.
“Want hij zal zijn volk zalig maken van hun zonden.”
Claim
Volgens de prediker werden deze woorden 'bij de geboorte aan Maria gepredikt' (1:20:11), maar de engel sprak ze tot Jozef.
Correctie
De engel zei deze woorden in een droom tegen Jozef (Matth. 1:20-21). Aan Maria werd wel de naam Jezus aangekondigd, maar zonder deze toelichting (Luk. 1:31).
“De vrees was toch weer zo toegenomen dat hij hetgeen wat hij ontvangen had in rijke, overvloedige maten, dat hij dat toch verdeelde in twee groepen”
Claim
De spreker plaatst Jakobs verdeling van zijn bezit in twee groepen na de worsteling bij Pniël, maar volgens Genesis deed Jakob dat al vóór de worsteling.
Correctie
Jakob verdeelde zijn volk en vee in twee heiren toen hij hoorde dat Ezau hem tegemoet kwam (Gen. 32:7-8). Daarna volgde de worsteling bij Pniël (Gen. 32:24-30). Pas de volgende dag verdeelde hij de kinderen onder Lea, Rachel en de twee dienstmaagden, met Rachel achteraan (Gen. 33:1-2).
Bron
Genesis 32:7-8, 32:24-30 en 33:1-2 (Statenvertaling)
Volgens de Bijbel ging Abraham maar één keer naar Egypte, en niet verschillende keren.
Correctie
Abraham trok één keer naar Egypte, tijdens een hongersnood (Genesis 12:10-20). Daar gaf hij Sara uit voor zijn zuster. Hij deed dat later nog een keer, maar toen was hij in Gerar bij koning Abimelech, in het land van de Filistijnen (Genesis 20). Dat was niet in Egypte.
De woorden 'O mijn dorsing, en het koren mijns dorsvloers! Wat ik gehoord heb van den HEERE der heirscharen, den God Israëls, heb ik ulieden aangezegd' worden toegeschreven aan de profeet Jeremia.
Correctie
Deze woorden zijn van de profeet Jesaja, niet van Jeremia.